{"id":7864,"date":"2026-04-03T07:45:03","date_gmt":"2026-04-03T07:45:03","guid":{"rendered":"https:\/\/busondakika.com.tr\/?p=7864"},"modified":"2026-04-03T07:45:04","modified_gmt":"2026-04-03T07:45:04","slug":"arastirmalara-gore-dunya-giderek-daha-ofkeli-degil-kaygili-ve-uzgun-hale-geliyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/busondakika.com.tr\/?p=7864","title":{"rendered":"Ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re d\u00fcnya giderek daha \u2018\u00f6fkeli\u2019 de\u011fil, \u2018kayg\u0131l\u0131\u2019 ve \u2018\u00fczg\u00fcn\u2019 hale geliyor"},"content":{"rendered":"

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201cher zaman mutlu olma\u201d bask\u0131s\u0131 giderek artarken, \u00f6fke \u00e7o\u011fu zaman yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan ve bast\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken bir duygu olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Oysa bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar, \u00f6fkenin insan\u0131n \u00e7evresine uyum sa\u011flamas\u0131nda, engelleri a\u015fmas\u0131nda ve harekete ge\u00e7mesinde kritik bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor. \u00d6fke, do\u011fru y\u00f6netildi\u011finde y\u0131k\u0131c\u0131 de\u011fil, aksine motive edici ve i\u015flevsel bir g\u00fc\u00e7 haline gelebiliyor.<\/strong><\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmalar, toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn aksine d\u00fcnyan\u0131n giderek daha \u201c\u00f6fkeli\u201d de\u011fil, daha ziyade \u201ckayg\u0131l\u0131 ve \u00fczg\u00fcn\u201d hale geldi\u011fini g\u00f6steriyor. Ac\u0131badem \u00dcniversitesi Psikoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Murat Kurt, \u201c113 \u00fclkede 1,5 milyondan fazla ki\u015fiyle yap\u0131lan analizler, son y\u0131llarda duygusal s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak \u00f6fke seviyelerinde anlaml\u0131 bir de\u011fi\u015fim olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor. As\u0131l sorun \u00f6fkenin varl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, nas\u0131l ifade edildi\u011fi. \u00d6fkenin insani ve evrensel nitelikte temel bir duygu oldu\u011funu unutmamam\u0131z laz\u0131m. \u00d6fke ifade edilmesi gereken, bast\u0131r\u0131lmamas\u0131 gereken bir duygudur. E\u011fer \u00f6fke kontrol edilemezse ve kronik hale gelmeye ba\u015flarsa bireye ya da ba\u015fka birisine zarar vermeye ba\u015flar. \u00d6fkeyi sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde kontrol alt\u0131na almak ise m\u00fcmk\u00fcn\u201d diyerek \u00f6fke y\u00f6netimiyle ilgili \u00f6nemli bilgiler veriyor\u2026\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00d6fke, psikoloji ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda mutluluk, \u00fcz\u00fcnt\u00fc, korku, i\u011frenme ve \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ile birlikte alt\u0131 temel duygu kategorisinden biri olarak kabul ediliyor. Buna ra\u011fmen pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcrde s\u00fcrekli pozitif kalma bask\u0131s\u0131 \u00f6fkeyi \u201czararl\u0131\u201d bir duygu gibi konumland\u0131r\u0131yor. Prof. Dr. Murat Kurt bu yanl\u0131\u015f alg\u0131ya dikkat \u00e7ekerek, \u201cSanki her an pozitif kal\u0131nmas\u0131, olumsuz hislerin bir kenara itilmesi ve \u00f6fkenin her zaman bast\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken y\u0131k\u0131c\u0131 bir duygu olarak ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi vurgulan\u0131yor. Oysa \u00f6fke, bizim de\u011fi\u015fen \u00e7evresel ko\u015fullara uyum sa\u011flamam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olan, kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan engelleri a\u015fmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olan evrimsel de\u011feri y\u00fcksek motive edici bir duygudur. \u00d6fke, halk aras\u0131nda sanki sald\u0131rganl\u0131kla e\u015f de\u011fermi\u015f gibi alg\u0131lan\u0131yor. \u00d6fke bir duygudur, sald\u0131rganl\u0131k ise bu duygunun kontrol edilmeden a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir davran\u0131\u015f formudur\u201d diyor.<\/p>\n

Beyinde \u00d6fke Nas\u0131l Kontrol Ediliyor?<\/strong><\/p>\n

Texas \u00dcniversitesi\u2019nden Prof. Dr. Heather Lench ve ekibinin 2023 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, \u00f6fkenin performans\u0131 art\u0131ran motive edici bir duygu oldu\u011funu ortaya koyuyor. \u00d6zellikle zorlay\u0131c\u0131 g\u00f6revlerde \u00f6fke, bireyi \u201ceyleme haz\u0131rl\u0131k\u201d durumuna sokuyor. Prof. Dr. Murat Kurt, \u201c\u00d6zellikle zorluk d\u00fczeyinin y\u00fcksek oldu\u011fu g\u00f6revlerde \u00f6fke motive edici bir rol \u00fcstlenir; ancak bu durum bazen bireylerin etik kurallar\u0131 ihlal etmesine ya da ahlaki normlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olabilir\u201d diyor.<\/p>\n

Beyin, \u00f6fke kar\u015f\u0131s\u0131nda otomatik ve kontrols\u00fcz bir patlama yaratm\u0131yor; aksine bir denge mekanizmas\u0131 kuruyor. Prof. Dr. Murat Kurt, \u201cBeynimizdeki Amigdala b\u00f6lgesi tehdit veya engel alg\u0131land\u0131\u011f\u0131nda duygusal tepkiyi ate\u015fler. Ancak ayn\u0131 anda ventromedial prefrontal korteks devreye girerek bu tepkiyi kontrol eder ve y\u00f6netir\u201d diyor. Alkol ve madde kullan\u0131m\u0131n\u0131n bu dengeyi bozdu\u011funu belirten Prof. Dr. Murat Kurt, \u201cBu maddeler kontrol mekanizmas\u0131n\u0131 devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131r ve amigdalan\u0131n tek ba\u015f\u0131na hareket etmesine neden olur\u201d diyor.<\/p>\n

\u00d6fke, Y\u0131k\u0131c\u0131 Bir Boyuta Ula\u015fmamal\u0131\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00d6fke genellikle bir hedefin engellenmesi, beklenen bir \u00f6d\u00fcl\u00fcn al\u0131namamas\u0131, haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frama, tehdit edilme veya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n planlar\u0131m\u0131z\u0131 etkilemesi sonucu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunun yan\u0131nda uykusuzluk, sosyal d\u0131\u015flanma ve stres de \u00f6fkeyi tetikleyen \u00f6nemli fakt\u00f6rler aras\u0131nda yer al\u0131yor. Prof. Dr. Murat Kurt, \u201c\u00d6fke bir olay\u0131 nas\u0131l alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve nas\u0131l yorumlad\u0131\u011f\u0131m\u0131zla do\u011frudan ili\u015fkilidir; bu nedenle olduk\u00e7a \u00f6znel ve ki\u015fiye \u00f6zg\u00fc bir duygudur\u201d diyor.<\/p>\n

\u00d6fke; \u00fcz\u00fcnt\u00fc, korku veya depresyon gibi geri \u00e7ekilmeye neden olan duygular\u0131n aksine bireyi harekete ge\u00e7irir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle \u00f6fke bir \u201cyakla\u015fma duygusudur.\u201d Prof. Dr. Murat Kurt, \u201c\u00d6fke bireyi pasif bir bekleyi\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131p aktif bir eyleme iter; s\u0131n\u0131rlar\u0131n korunmas\u0131na, adaletsizli\u011fe kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7ilmesine yard\u0131mc\u0131 olur. \u00d6fkenin kendisi asl\u0131nda \u201ck\u00f6t\u00fc\u201d bir duygu de\u011fildir. Esas olan \u00f6fkenin nas\u0131l ifade edildi\u011fidir, bir ba\u015fka deyi\u015fle \u00f6fkeyi d\u0131\u015far\u0131ya nas\u0131l yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve \u00f6fkenin tetikledi\u011fi davran\u0131\u015flar\u0131n y\u0131k\u0131c\u0131 bir boyuta d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcp d\u00f6n\u00fc\u015fmemesi \u00f6nemlidir. B\u00f6yle bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00f6fkenin bireyler a\u00e7\u0131s\u0131ndan i\u015flevsel bir de\u011feri vard\u0131r. Bireyi motive eder, engellerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur, s\u0131n\u0131rlar\u0131n korunmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olur, adaletsizli\u011fe kar\u015f\u0131 bireyi harekete ge\u00e7irir\u201d \u015feklinde konu\u015fuyor.\u00a0<\/p>\n

D\u00fcnya \u00d6fkeli De\u011fil, Daha Ziyade Kayg\u0131l\u0131 Ve \u00dczg\u00fcn\u00a0<\/strong><\/p>\n

Davran\u0131\u015fsal bilimler ve psikoloji alanlar\u0131nda \u00f6nemli ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 olan bilim insanlar\u0131 Dr. Michael Daly ve Dr. Lucia Macchia taraf\u0131ndan 113 \u00fclkede 1,5 milyondan fazla ki\u015fiyle yap\u0131lan geni\u015f \u00e7apl\u0131 analiz,\u00a02009-2021\u00a0y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda k\u00fcresel duygusal s\u0131k\u0131nt\u0131n\u0131n %25\u2019ten %31\u2019e \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Ancak \u00f6fke seviyelerinde yaln\u0131zca %1.61\u2019lik, istatistiksel olarak anlaml\u0131 olmayan bir de\u011fi\u015fim g\u00f6zleniyor.<\/p>\n

Prof. Dr. Murat Kurt, \u201cAsl\u0131nda daha \u00f6fkeli bir d\u00fcnyada de\u011fil, daha ziyade kayg\u0131l\u0131 ve \u00fczg\u00fcn bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yoruz. Ara\u015ft\u0131rmalar duygusal s\u0131k\u0131nt\u0131lardaki art\u0131\u015f\u0131n \u00f6zellikle d\u00fc\u015f\u00fck e\u011fitim ve gelir seviyesine sahip gruplarda daha belirgin oldu\u011funu ortaya koyuyor. Bu durum ise ekonomik g\u00fcvensizli\u011fin ve toplumsal istikrar\u0131n bozulmas\u0131n\u0131n biyolojimizi nas\u0131l do\u011frudan etkiledi\u011finin bir kan\u0131t\u0131d\u0131r\u201d diyor.<\/p>\n

\u00d6nemli Olan \u00d6fkeyi Sa\u011fl\u0131kl\u0131 Bir \u015eekilde \u0130fade Etmek<\/strong><\/p>\n

\u00d6fke evrensel ve insani bir duygudur; bast\u0131r\u0131lmas\u0131 de\u011fil, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde ifade edilmesi gerekir. Kontrol edilemedi\u011finde ise sald\u0131rganl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015febilir ve hem bireye hem \u00e7evresine zarar verebilir. Prof. Dr. Murat Kurt, \u201c\u00d6fkenin en y\u0131k\u0131c\u0131 formu sald\u0131rganl\u0131kt\u0131r. Esas olan, \u00f6fkeyi y\u0131k\u0131c\u0131 bir davran\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeden sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde ifade edebilmektir\u201d diyor.<\/p>\n

Sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131n, bir ba\u015fkas\u0131na ba\u011f\u0131rmaktan fiziksel olarak zarar vermeye kadar uzanan geni\u015f yelpazedeki bir\u00e7ok davran\u0131\u015f\u0131 kapsad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7eken Prof. Dr. Murat Kurt, \u201cSald\u0131rganl\u0131k sadece ba\u015fkalar\u0131na de\u011fil bizzat bireyin kendisine y\u00f6nelik de olabilir. \u00d6fkenin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde ifade edilememesi, hele bu durumun kronikle\u015fmesi yani s\u00fcrekli olarak \u00f6fkenin bast\u0131r\u0131lmas\u0131 bireyin kendisine zarar verir; psikosomatik hastal\u0131klara ve depresyona yol a\u00e7abilir. Esas olan \u00f6fkeyi, i\u015flevsel olmayan y\u0131k\u0131c\u0131 bir sald\u0131rganl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeden, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde ifade edebilmektir. Aile i\u00e7erisinde ve toplumda bireylerin kendisini ifade etmelerine f\u0131rsat verildi\u011finde ve di\u011ferlerinin de ya\u015fam alanlar\u0131na sayg\u0131n\u0131n esas tutuldu\u011fu toplumlarda, \u00f6fke sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde ifade edilebilir. Bu durum, toplumun ve bireylerin geli\u015fmesi i\u00e7in itici bir g\u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131 bile olabilir\u201d \u015feklinde konu\u015fuyor.\u00a0<\/p>\n

\u00d6fke Kontrol Edilebilir\u00a0<\/strong><\/p>\n

\u00d6fke kontrol\u00fc \u00f6\u011frenilebilir ve geli\u015ftirilebilir bir beceri asl\u0131nda. Prof. Dr. Murat Kurt, \u201c\u0130lk ad\u0131m, \u2018\u015fu an \u00f6fkeliyim\u2019 diyebilmek. E\u011fer bunu kendinize ifade edebilirseniz \u00f6fkenin y\u0131k\u0131c\u0131 etkilerini kontrol edebilirsiniz. B\u00f6ylelikle dikkatinizi o an \u00f6fkelendi\u011finiz \u015feyden ba\u015fka bir \u015feye \u00e7ekebilirsiniz. \u0130kinci a\u015famada; \u00f6fkelendi\u011finiz ana e\u015flik eden ya da \u00f6fkelenmenize neden olan d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizi sorgulay\u0131n; d\u00fc\u015f\u00fcncelerinizin, o anki inan\u0131\u015flar\u0131n\u0131z\u0131n abart\u0131l\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirin. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famada, sizi \u00f6fkelendiren \u015feyleri, yani tetikleyicileri tan\u0131y\u0131n. E\u011fer \u00f6fkelendiren \u015feyleri \u00f6nceden bilirseniz, kendiniz i\u00e7in olas\u0131 eylem senaryolar\u0131 haz\u0131rlayabilirsiniz ve b\u00f6ylelikle haz\u0131rl\u0131ks\u0131z yakalanmam\u0131\u015f olursunuz. Bir sonraki ad\u0131m ve en \u00f6nemlisi; tepkiyi yani d\u00fcrt\u00fcy\u00fc kontrol etmek. \u00d6fkelendiren \u015feye hemen o an tepki vermek mi gerekiyor? Birka\u00e7 saniye ge\u00e7 tepki vermek bile \u00f6fkenin sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde y\u00f6netilmesi i\u00e7in yeterli bir zaman sa\u011flayabilir. Bu zaman zarf\u0131nda \u00f6fkeyi kontrol etmedi\u011finde ba\u015f\u0131na gelebilecek olas\u0131 k\u00f6t\u00fc senaryolar\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irebilir, alternatif davran\u0131\u015flar geli\u015ftirebilir ve b\u00f6ylelikle d\u00fcrt\u00fc kontrol\u00fc sa\u011flayabilirsiniz\u201d diyor.\u00a0<\/p>\n

Profesyonel deste\u011fin \u00f6nemine de dikkat \u00e7eken Prof. Dr. Murat Kurt, \u201c\u00d6fke g\u00fc\u00e7l\u00fc ama y\u00f6netilmesi zor bir duygudur. Bu nedenle \u00f6fke kontrol\u00fcnde zorlanan bireyler psikolojik destek almaktan \u00e7ekinmemelidir. Psikolojik destek ile birlikte sald\u0131rganl\u0131\u011fa yol a\u00e7abilecek hatal\u0131 inan\u00e7lar ve d\u00fc\u015f\u00fcnceler ile y\u0131k\u0131c\u0131 davran\u0131\u015flar kontrol alt\u0131na al\u0131nabilir\u201d \u015feklinde konu\u015fuyor.\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajans\u0131<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201cher zaman mutlu olma\u201d bask\u0131s\u0131 giderek artarken, \u00f6fke \u00e7o\u011fu zaman yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan ve bast\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken bir duygu olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":7865,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[23],"tags":[],"class_list":["post-7864","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/busondakika.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7864","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/busondakika.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/busondakika.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/busondakika.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/busondakika.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7864"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/busondakika.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7864\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7866,"href":"https:\/\/busondakika.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7864\/revisions\/7866"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/busondakika.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/7865"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/busondakika.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7864"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/busondakika.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7864"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/busondakika.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7864"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}